Rustig slapen bij wagons met chloor

Onbeheerde wagons met extreem gevaarlijke stoffen maken rangeerterreinen onveilig. Een stelselmatig nalatige vervoerder stond vanochtend voor de rechter.

Ze lagen te slapen terwijl ze toezicht moesten houden. Alle drie. Ze waren niet per ongeluk in slaap gesukkeld. Op een matras. Op een bank. Ze hadden de ramen afgeplakt met karton en vuilniszakken. Ze hadden zich zorgvuldig in hun slaapzakken gewikkeld. Gekleed, dat wel. Het was half zes in de ochtend. Ze draaiden zich nog eens om.

Buiten op rangeerterrein Kijfhoek in Zwijndrecht stonden honderden wagons met gevaarlijke stoffen. Gevaarlijke stoffen zijn er in gradaties. Sommige wagons bevatten goederen 'met een hoog gevarenpotentieel'. Zoals chloor of ethyleenoxide. Goederen die kunnen worden gebruikt voor terroristische doeleinden. Goederen die bij lekkage voor een ramp kunnen zorgen. Daarom moeten geparkeerde wagons met dit soort goederen zeker één keer in de acht uur worden gecontroleerd of voortdurend onder toezicht staan. Van die controles moet een boekhouding worden bijgehouden. Zo staat het in de wet. Dat geldt zeker voor Kijfhoek, met 43 sporen en een oppervlakte van 50 hectare veruit het grootste rangeerterrein van Nederland.

Maar goederenvervoerder DB Schenker, dochterbedrijf van Deutsche Bundesbahn, nam het met die Wet vervoer gevaarlijke stoffen niet zo nauw, concludeert justitie. De onderneming stond vanochtend terecht voor de rechtbank in Dordrecht. Beschuldigd van vijf overtredingen tussen 11 april 2009 en 30 mei 2010. In vier gevallen ging het om wagons met extreem gevaarlijke stoffen die niet tijdig gecontroleerd zouden zijn. Drie keer trof de Inspectie Verkeer en Waterstaat bij controles het personeel slapend aan. "Hield het toezicht meer in", vroeg de rechtbank zich af, "dan het wakker worden van een hele harde klap?"

Bij DB Schenker werden eerder overtredingen geconstateerd. Die kwamen het bedrijf op boetes van 10.000, hooguit 20.000 euro te staan. In november 2009 veroordeelde de rechtbank in Dordrecht de onderneming tot 100.000 euro boete, de helft voorwaardelijk. Ze had het transport van explosieve goederen zoals vuurwerk of munitie niet tijdig gemeld.

Begin dit jaar brak op Kijfhoek een grote brand uit in een ethanolwagon van DB Schenker. Vlakbij bevonden zich lege lpg-tanks die nog niet schoongemaakt waren, waardoor ontploffingsgevaar ontstond. Het treinverkeer werd stilgelegd, de A16 deels afgesloten. Drieëndertig woningen werden ontruimd.

Zwijndrecht kwam met de schrik vrij: geen gevaarlijke stoffen in de lucht. Het vermoeden bestaat wel dat de Wet vervoer gevaarlijke stoffen werd overtreden. Het strafrechtelijk onderzoek loopt nog. Dat staat los van de rechtszaak vandaag.

Naar aanleiding van die brand controleerde de Inspectie Verkeer en Waterstaat dit jaar veertig spoorwegemplacementen. Conclusie: veel rangeerterreinen zijn potentieel onveilig. Beheerders weten vaak niet of wagons gevaarlijke stoffen bevatten en, zo ja, welke. Informatie van vervoerders is vaak onjuist. Veel wagons staan zonder toezicht geparkeerd.

De burgemeester van Zwijndrecht, Antoin Scholten, noemt de bevindingen van de Inspectie "verontrustend". Van hem mag justitie hard optreden. "Alle betrokken partijen, dus ook vervoerders, moeten hun verantwoordelijkheid nemen."

Hij zegt dat controles en straffen al beginnen te werken. "Zo wordt de gemeente nu geïnformeerd als bepaalde gevaarlijke stoffen, zoals munitie en explosieve stoffen, langer dan een bepaalde periode op Kijfhoek staan."

Drukker dan over Kijfhoek maakt de burgemeester zich over het railvervoer van gevaarlijke stoffen dwars door Zwijndrecht en Dordrecht. In de omgeving van Kijfhoek is weinig bebouwing. Hulpdiensten als brandweer en ambulance kunnen er makkelijk komen. Het rangeerterrein krijgt een eigen bedrijfsbrandweer.

Een ongeluk in de dichtbebouwde binnensteden kan honderden, misschien duizenden levens kosten, volgens het zwartste scenario in een veiligheidsstudie van TNO uit 2004. Dordrecht en Zwijndrecht pleiten al jaren voor aanleg van spoortunnels met een totale lengte van ruim tien kilometer. Kosten: anderhalf miljard euro. Volgens burgemeester Scholten toont de brand van begin dit jaar de noodzaak nog eens aan.

Het proces tegen DB Schenker dat vanochtend in Dordrecht begon, moet in elk geval Kijfhoek veiliger maken. Officieren van justitie Ellen Nieuwenhuis en Renske Mackor verweten het bedrijf laksheid en eisten 400.000 euro boete. Ze hopen dat een veroordeling ertoe bijdraagt dat de hele branche zich beter aan de regels houdt.

DB Schenker waste de handen vanmorgen in onschuld. Volgens een vertegenwoordiger van de onderneming werd er vanuit het dienstgebouw van DB Schenker voortdurend toezicht gehouden op de wagons met gevaarlijke stoffen. De officieren van justitie deden dat af als flauwekul. Niet alleen sliepen de werknemers die verondersteld werden toezicht te houden. Van het dienstgebouw aan de zuidkant van het rangeerterrein was het zeker enkele kilometers naar de wagons met gevaarlijke stoffen aan de noordkant. Tussenin wemelde het van de treinen.

Uitspraak op 27 september.

Bron NRC Handelsblad 13-9-2011, pagina 6